وصایای پیامبر صلی الله علیه وسلم

بهترین دعا بعد از نماز

0 30,518

آیا میدانستید؟

﴿سلسله ی وصایای پیامبر صلی الله وعلیه وآله  واصحابه وسلم﴾!

﴿بخش ۳۳۰﴾

﴿حدیث روز

۱- از معاذ بن جبل روایت است‌ که‌:

روزی پیامبر صلی الله علیه و سلم دست او را گرفت‌، و گفت‌:” یا معاذ ای معاذ بی‌گمان ترا دوست دارم‌، والله تو را دوست دارم، به تو وصیت می‌کنم‌ که این دعا را بعد از نماز گزاردن‌، ترک نکنی‌:

اللَّهُمَّ أَعِنِّي عَلَى ذِكْرِكَ وَشُكْرِكَ وَحُسْنِ عِبَادَتِكَ

بار الها به من‌ کمک کن به یاد تو باشم و ترا سپاس ‌گویم و به بهترین وجه ترا عبادت‌ کنم‌”‌

شرح حدیث مبارک:

ذکر الله سبحانه و تعالی از بزرگترین عبادات است و اجر و پاداش عظیمی برای کسانی که ذکر الله تعالی را بجای میآورند در نظر گرفته شده است، پیامبر صلی الله علیه و سلم فرمودند:

« أَلا أُنَبِّئُکُم بِخَیْرِ أَعْمَالِکُم، وأَزْکَاهَا عِند ملیکِکم، وأَرْفعِها فی دَرجاتِکم، وخَیْرٌ لَکُمْ مِنْ إِنْفَاق الذَّهَبِ والفضَّة، وخَیْرٌ لَکُمْ مِنْ أَنْ تَلْقوْا عدُوَّکم، فَتَضربُوا أَعْنَاقَهُم، ویضرِبوا أَعْنَاقکُم؟» قالوا: بلَی ، قال: « ذِکُر اللَّهِ تَعالی » (صحیح – روایت ترمذی ۳۳۷۳ وابن ماجه ۳۷۹۰)

” آیا شما را از بهترین و پاکترین اعمالتان در نزد پادشاه تان خبر نسازم؟ اعمالی که از همه بیشتر سبب ازدیاد درجات شما گردیده و از خرج کردن طلا و نقره و از اینکه با دشمن تان روبرو شده گردنهای شان را بزنید و یا گردنهای شما را بزنند، بهتر است؟ گفتند: آری، فرمود: یاد خداوند تعالی “

الله سبحان و تعالی میفرماید:

وَلَذِکْرُ اللَّهِ أَکْبَرُ ﴿العنکبوت ۴۵﴾

«و قطعا ذکر خدا بزرگتر است‌»

یعنی، ذکر خدا از همه‌ عبادتها بزرگتر است. و ذکر ممکن است توسط جوارح بدن باشد، و یا با قلب و یا با زبان، و یا با تمام این اعضاء.

ذکر جوارح (اعضاء):

ذکر با جوارح مانند نماز، زکات، روزه، جهاد، و از قبیل عبادات، و… چنانچه الله سبحانه و تعالی میفرماید:

وَأَقِمِ الصَّلَاةَ إِنَّ الصَّلَاةَ تَنْهَیٰ عَنِ الْفَحْشَاءِ وَالْمُنکَرِ ﴿العنکبوت ۴۵﴾

«و نماز را برپا دار، بی‌گمان‌ نماز از فحشا و منکر باز میدارد»

ولی نماز بی روح و بی جان طبیعتا چندان سودی نخواهد بخشید، از حسن بصری رحمة الله علیه وارد شده است که گفت:

« من‌ لم‌ تنهه‌ صلاته‌ عن‌ الفحشاء والمنکر لم‌ یزدد بها من‌ الله‌ إلا بُعداً »،

” هر کس‌ نماز وی‌ او را از فحشا و منکر باز نداشت، با آن‌ نماز جز دوری‌ از خداوند چیز دیگری ‌نیفزوده‌ است‌

” (بین مردم شایع است که این مقوله حدیث پیامبر صلی الله علیه و سلم است، ولی این صحیح نیست، بلکه این قول حسن بصری است و نه حدیث پیامبر صلی الله علیه و سلم)

ذکر قلب:

منظور از ذکر قلب، تفکر در آیات الله سبحانه و تعالی، محبت و تعظیم خالق یکتا، و توبه و برگشت بسوی او تعالی، و ترس و خوف از الله سبحانه  و تعالی و توکل بر او، و از این قبیل عبادات قلبی میباشد.

در مورد ذکر قلب، خداوند متعال میفرماید:

” الَّذِینَ یَذْکُرُونَ اللَّهَ قِیَامًا وَقُعُودًا وَعَلَیٰ جُنُوبِهِمْ وَیَتَفَکَّرُونَ فِی خَلْقِ السَّمَاوَاتِ وَالْأَرْضِ رَبَّنَا مَا خَلَقْتَ هٰذَا بَاطِلًا سُبْحَانَکَ فَقِنَا عَذَابَ النَّارِ ” ﴿آل‌عمران ۱۹۱﴾

«هم‌آنان‌ که‌ خدا را ایستاده‌ و نشسته‌ و به‌ پهلو آرمیده‌ یادمی‌کنند»

صاحبان‌ خرد کسانی‌ هستند که‌ میان‌ فکر و ذکر جمع‌ نموده‌ و الله سبحانه و تعالی را در همه‌ احوال‌ یادمی‌کنند، چنان‌که‌ پیامبراکرم‌ صلی الله علیه وسلم الله سبحانه و تعالی را در همه‌ اوقات‌ یاد می‌کردند)

«و در آفرینش‌ آسمانها و زمین‌ تفکر می‌کنند (که) پروردگارا! اینها را بیهوده نیافریده‌ای، منزهی‌ تو، پس‌ ما را از عذاب‌ آتش‌ دوزخ‌ درامان‌ بدار»

یعنی‌ در صنع‌ بدیع‌ و متقن‌ آسمانها و زمین‌ و استحکام‌ و ثبات‌ آنها و عظمت‌ و بزرگی‌ اجرام‌ آنها می‌اندیشند، بنابراین دعوت‌ به‌ تأمل‌ در شگفتیهای ‌آفرینش‌ از مضامین‌ اصلی‌ قرآن‌ است‌.

الله سبحانه و تعالی در سوره کهف میفرماید:

وَلَا تُطِعْ مَنْ أَغْفَلْنَا قَلْبَهُ عَن ذِکْرِنَا وَاتَّبَعَ هَوَاهُ وَکَانَ أَمْرُهُ فُرُطًا  ﴿الکهف ۲۸﴾

« و از آن‌ کس‌ که‌ دلش‌ را از یاد خود غافل‌ ساخته‌ایم‌ فرمان‌ مبر و از هوی‌ و هوس‌ خود پیروی‌ کرده‌ و اساس‌ کارش‌ بر از حد گذشتن ‌است‌ »

این آیه سرزنش کسانی است که قلبشان از ذکر الله سبحانه و تعالی فارغ و غافل است، بنابراین ذکر زبان بدون خشوع قلب چندان سودی ندارد.

و در آیه ای دیگر الله سبحانه و تعالی به ذکر و خشوع قلب تشویق میکند و میفرماید:

أَلَمْ یَأْنِ لِلَّذِینَ آمَنُوا أَن تَخْشَعَ قُلُوبُهُمْ لِذِکْرِ اللَّهِ وَمَا نَزَلَ مِنَ الْحَقِّ وَلَا یَکُونُوا کَالَّذِینَ أُوتُوا الْکِتَابَ مِن قَبْلُ فَطَالَ عَلَیْهِمُ الْأَمَدُ فَقَسَتْ قُلُوبُهُمْ وَکَثِیرٌ مِّنْهُمْ فَاسِقُونَ ﴿الحدید ۱۶﴾

«آیا برای‌ کسانی‌ که‌ ایمان‌ آورده‌اند، هنگام‌ آن‌ نرسیده‌ که‌ دلهایشان‌ به‌ یاد خدا خاشع‌ گردد»

یعنی: آیا وقت‌ خشوع‌ و نیایش‌ دلهایشان‌ فرانرسیده‌ است‌؟ «و (آیا وقت‌ آن‌ نرسیده‌ است‌ که‌ دلهایشان‌ نرم‌ شود برای) آنچه‌ که‌ از حق (یعنی: از قرآن)‌ نازل‌ شده‌ است‌؟ و (آیا وقت‌ آن‌ نرسیده‌ است‌ که‌ مؤمنان)‌

«مانند کسانی‌ نباشند که‌ پیش‌ از این‌ به‌ آنان‌ کتاب‌ داده‌ شده‌ است‌؟

(یعنی: مانند یهود و نصاری‌) پس‌ مدت‌ بر آنان‌ دراز گشت، آن‌ گاه‌ دلهایشان‌ سخت‌ شد (تا بدانجا که‌ خواندن‌ کلام ‌الهی ‌هیچ‌ تأثیری‌ در آنان‌ نمی‌کرد و جان‌ و روانشان‌ را به‌ تکان‌ وا نمی‌داشت‌؟ بنابراین‌، خدای‌ سبحان‌ امت‌ محمد صلی الله علیه و سلم را نهی‌ می‌کند از این‌که‌ مانند آنان‌ باشند) «و بسیاری‌ از آنان‌ فاسق‌اند»

و دنبال این آیه، الله سبحانه و تعالی میفرماید:

اعْلَمُوا أَنَّ اللَّهَ یُحْیِی الْأَرْضَ بَعْدَ مَوْتِهَا قَدْ بَیَّنَّا لَکُمُ الْآیَاتِ لَعَلَّکُمْ تَعْقِلُونَ ﴿الحدید ۱۷﴾

بدانید که‌ خداوند زمین‌ را پس‌ از مرگ‌ آن‌ زنده‌ می‌کند به‌ راستی‌ که‌ آیات‌ را برای ‌شما به‌ روشنی‌ بیان‌ کرده‌ایم‌

پس‌ خالقی که قادر است‌ که‌ اجسام‌ بی روح و بی جان را پس‌ از مرگ‌ آنها زنده‌ گرداند، میتواند دلها را پس‌ از سختی‌ آنها با ذکر و یاد او نرم‌ گرداند.

پیامبر صلی الله علیه و سلم فرمودند:

أَلاَ وإِنَّ فی الجسَدِ مُضغَةً إذا صلَحَت صَلَحَ الجسَدُ کُلُّه، وَإِذا فَسَدَتْ فَسدَ الجَسَدُ کُلُّه: أَلاَ وَهِی القَلْبُ (متفق علیه)

آگاه باشید که در جسم پارهء گوشتی است که اگر صالح شوده، همهء جسد درست و صالح میگردد و اگر فاسد گردد تمام جسم فاسد می گردد و بدانید که آن قلب است.

بنابراین قلب اگر فاسد باشد ولی زبانش ذاکر باشد، سودی نخواهد بخشید، و این سِرّ فساد اهل تصوف است که روزانه اذکار زیادی را بزبان میآورند ولی قلبشان مملوء از بدعت و خرافات و شرک است، پس نتیجه ای از اذکارشان نصیبشان نشده است و قلبشان را مرهم نبخشیده است.

و همانطور که بیان شد، منظور از ذکر قلب، تفکر در آیات خداوند متعال، محبت و تعظیم خداوند، و توبه و برگشت بسوی خداوند، و ترس و خوف از الله سبحانه و تعالی و توکل بر او، و از قبیل عبادات قلبی میباشد، ولی منظور این نسیت که قرآن و یا تهلیل و تکبیر و تحمید و غیره را بزبان نیاورد و فقط با قلب بخواند، بلکه این اذکار یعنی تهلیل و تحمید و تکبیر و قرائت قرآن باید آنها را بزبان بیآورد، لذا اگر کسی در نماز قرائت قرآن فقط را با قلب کند نمازش باطل است، زیرا باید آنرا بزبان بیاورد.

ذکر زبان:

در مورد ذکر زبان، پیامبر صلی الله علیه و سلم فرمودند:

لا یَزالُ لِسَانُکَ رَطْباً مِنْ ذِکْرِ اللَّهِ (ترمذی)

همیشه بیاد خداوند ترزبان باشی

و منظور از ذکر زبان قرائت قرآن و تحمید و تهلیل و تکبیر و تسبیح و از این قبیل اذکار میباشد که باید با زبان گفته شوند و بودن تحریک زبان قبول نیست، یعنی اگر کسی قرآن فقط با قلب بخواند ذکر زبان بشمار نمیرود، و اگر در نماز قرآن را بدون تحریک زبان بخواند قرائتش قبول نیست و نتیجتا نمازش باطل است، زیرا قرائت قرآن و تسبیح و تکبیر و غیره از اذکار زبان است و نه اذکار قلب.

ابن رشد در “البیان والتحصیل” از امام مالک رحمة الله علیه نقل کرده است که از وی سؤال شد که : حکم کسی که در نماز قرائت میکند و نه خودش میشنود و نه دیگری، و زبانش نیز تحریک نمیدهد چیست؟ در پاسخ گفت: ” این قرائت بشمار نمیرود، زیرا قرائت آنست که زبان نیز به حرکت در آید “

و کاسانی در”بدائع الصنائع” گفت:

قرائت مگر به تلفظ حروف با تحریک زبان معتبر نیست، مگر نمیبینی نمازگزاری که قادر به قرائت باشد اگر زبانش را در تلفظ حروف به حرکت در نیاورد نمازش قبول نیست؟ و همچنین اگر سوگند بخورد که هیچ آیه ای از قرآن را نخواهد خواند، اگر پس از آن در قرآن بنگرد و آنرا درک کند ولی زبانش را به قرائت تحریک نکند سوگندش را نشکسته است ” (منظور اینست که با نگریستن در قرآن و درک کردن معانی آن، حکم قرائت قرآن را ندارد)

قرائت حتما باید با زبان باشد، و اگر انسان در نماز قرآن را با قلبش بخواند قبول نمیشود، و همچنین سایر اذکار، با قلب قبول نمیشود، و حتما باید انسان زبان و لبهایش را به حرکت درآورد، زیرا (این نوع اذکار) اقوال هستند و مگر با حرکت دادن زبان و لبها انجام نمیگیرد.

و منظور اذکار مخصوص زبان است مانند قرائتِ قرآن و تسبیح و تهلیل و تکبیر و غیره، نه اذکار قلب مانند محبت و خشوع و توکل بر خداوند و از این قبیل اذکار که مخصوص قلب هستند و نیازی به تحریک زبان نیست.

و بهترین ذکر زبان، گفتنِ ” لا اله الا الله ” است، همانطور که از پیامبر صلی الله علیه و سلم وارد شده است که فرمود:

أَفْضَلُ الذِّکر: لا إله إلاَّ اللَّه (ترمذی)

بهترین ذکر لا اله الا الله است.

در مورد اذکار زبان، هر چند اجر و پاداش دارد، ولی اگر با حضور قلب و خشوع باشد اجر و پاداش بیشتری خواهد داشت، و افضلترین ذکر آنست که با قلب و زبان باشد، مرتبه دوم که پاداش کمتری دارد ذکر با قلب است، و مرتبه سوم که پاداش کمتری از دو حالت قبل دارد ذکر با زبان و بدون حضور قلب است، پس همه این حالات دارای اجر و پاداشند ولی مراتب آنها فرق میکند.

امام نووی رحمة الله علیه گفت:

الذکر یکون بالقلب ، ویکون باللسان ، والأفضلُ منه ما کانَ بالقلب واللسان جمیعاً ، فإن اقتصرَ علی أحدهما فالقلبُ أفضل

ذکر میتواند با قلب باشد و یا با زبان باشد، و افضلترینش آنست که با قلب و زبان باشد، ولی اگر فقط یکی از آنها را انتخاب کند ذکر با قلب افضلتر است.

ولی ناگفته نماند که ذکر با زبان خالی و بدون حضور قلب، اثرش ضعیف خواهد بود، ابن القیم رحمه الله گفت:

(انواع ذکر) گاهی با قلب و زبان میباشد، و این بهترین نوع ذکر است، و گاهی فقط با قلب میباشد، و این مرتبه دوم را دارد، و گاهی فقط با زبان است و این مرتبه سوم را دارد، پس بهترین ذکر آنست که قلب و زبان با هم باشند، و ذکر کردن با قلب بهتر از ذکر با زبان است بدین دلیل که ذکر قلب ثمره اش معرفت و محبت و حیاء و خوف و مراقبت (از خداوند) است، و مانع کوتاهی در طاعات و گناه و معصیت میشود، در حالیکه ذکر فقط با زبان هیچیک ز این تاثیرات را ندارد پس اثرش ضعیف خواهد بود.

عزیزانِ گرانقدر:

لطفاً این وصایای گرانبهای حضرت رسول کریم صلی الله وعلیه وسلم را بخوانید، بدانید، عمل کنید و بدیگران رسانید تا ان شأ الله اجر دنیوی واخروی نصیب تان گردد.

جزاکم الله خیراً!

احمـــد ﴿عـــــارفی﴾

ادامـــه دارد…

جمعه ۱۸ دلو ۱۳۹۸| ۱۳ جمادی الاخر ۱۴۴۱
FRI | 07 | FEB | 2019

✧ t.me/ayamey
✧ youtube.com/c/dawatgar
✧ fb.com/1dawatgar
✧ www.dawatgar.com

👈 منابع و مأخذ:

۱- عَنْ مُعَاذِ بْنِ جَبَلٍ أَنَّ رَسُولَ اللَّهِ صَلَّى اللَّهُ عَلَيْهِ وَسَلَّمَ أَخَذَ بِيَدِهِ وَقَالَ يَا مُعَاذُ وَاللَّهِ إِنِّي لَأُحِبُّكَ وَاللَّهِ إِنِّي لَأُحِبُّكَ أُوصِيكَ يَا مُعَاذُ لَا تَدَعَنَّ فِي دُبُرِ كُلِّ صَلَاةٍ تَقُولُ اللَّهُمَّ أَعِنِّي عَلَى ذِكْرِكَ وَشُكْرِكَ وَحُسْنِ عِبَادَتِكَ

﴿۱۵۲۲سنن أبي داود كتاب الصلاة باب تفريع أبواب الوتر باب في الاستغفار﴾:

Mu’adh ibn Jabal reported: The Messenger of Allah, peace and blessings be upon him, took me by the hand and he said, “O Mu’adh, I swear by Allah that I love you. I swear by Allah that I love you. O Mu’adh, I advise you not to forget supplicating after every prayer by saying: O Allah, help me to remember you, to give thanks to you, and to worship you in the best manner.”

Source: Sunan Abī Dāwūd 1522

ارسال یک پاسخ

آدرس ایمیل شما منتشر نخواهد شد.

18 + 13 =